Grzyby a zmiany klimatu: Prawie jedna trzecia badanych gatunków zagrożona wyginięciem

Zmiany klimatu pozostawiają ślady – także pod ziemią. Grzyby, ukryci władcy naszych lasów, znajdują się pod coraz większą presją. Aktualna analiza prowadzi do alarmujących wniosków: prawie co trzeci badany gatunek grzyba jest zagrożony wyginięciem. Co to oznacza dla ekosystemów, naszych lasów i grzybiarzy? Oto przegląd.

Co mówi nowe badanie o grzybach i zmianach klimatu

W ostatnich dniach głośno było o doniesieniach: „Nearly 1 in 3 Studied Fungi Threatened With Extinction From Deforestation, Climate Change” – tak brzmi tytuł analizy, którą opublikował Earth.Org. Badania leżące u jej podstaw objęły wiele gatunków grzybów na całym świecie i wykazały, że około 30 procent zbadanych gatunków jest zagrożonych w swoim występowaniu z powodu połączenia wylesiania i zmian klimatycznych. Szczególnie dotknięte są gatunki, które zależą od starych, niezakłóconych lasów – czyli właśnie tych siedlisk, które kurczą się z powodu działalności człowieka i narastającej suszy. Liczby są przygnębiające, ale pokazują też, że grzyby i zmiany klimatu są ze sobą nierozerwalnie związane. Kto chce zrozumieć stan naszych lasów, musi przyjrzeć się glebie i jej mieszkańcom.

Dlaczego grzyby są tak ważne dla klimatu

Grzyby to znacznie więcej niż tylko obiekty zbiorów. Tworzą z drzewami symbiotyczne sieci – tzw. sieci mikoryzowe. Dzięki tym podziemnym połączeniom drzewa wymieniają składniki odżywcze i wodę, ostrzegają się nawzajem przed szkodnikami i magazynują węgiel w glebie. Gdy znikają gatunki grzybów, sieć ta rozpada się. Konsekwencją jest większa podatność lasów na stres suszy, szkodniki i wichury. Ponadto grzyby odgrywają kluczową rolę w rozkładzie materii organicznej. Przekształcają martwe części roślin w próchnicę, uwalniając składniki odżywcze, które z kolei korzystnie wpływają na las. Utrata różnorodności grzybów osłabia więc całą ekologię lasu – a tym samym zdolność lasów do wiązania CO₂. W czasach zmian klimatu jest to podwójne obciążenie.

Zmiany zasięgów i fenologia: grzyby reagują na przemiany

Zmiany klimatu wpływają nie tylko na liczebność, ale także na czas. Wiele gatunków grzybów owocnikuje dziś wcześniej w roku niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu – to klasyczne zjawisko fenologiczne. Jednocześnie przesuwają się zasięgi występowania: gatunki ciepłolubne migrują na północ lub na wyższe wysokości, podczas gdy gatunki preferujące chłód są wypierane. W Europie Środkowej obserwujemy, że letnie okresy suszy znacznie ograniczają owocnikowanie wielu grzybów jadalnych, podczas gdy ulewne deszcze jesienią prowadzą do krótkich, intensywnych wysypów. Te wahania utrudniają planowanie grzybiarzom – i stresują same grzyby. Kto chce śledzić te zmiany, znajdzie na mapie grzybów FungiFind aktualne dane o znaleziskach i może obserwować, jak sezon przesuwa się lokalnie. Również blog FungiFind regularnie porusza tematy związane z grzybami i zmianami klimatu.

Co to oznacza dla naszych lasów i grzybiarzy?

Zagrożenie grzybów to nie tylko problem estetyczny. Gdy grzyby mikoryzowe znikają, cierpią również drzewa – otrzymują mniej wody i składników odżywczych, stają się bardziej podatne na choroby. Działania leśne muszą zatem w coraz większym stopniu uwzględniać ochronę grzybów glebowych. Dla grzybiarzy oznacza to: bardziej świadome zbieranie, ochrona gatunków z czerwonej listy i przestrzeganie zasad zrównoważonego zbioru. Osoby poszukujące konkretnych gatunków mogą skorzystać z leksykonu gatunków FungiFind, aby dowiedzieć się o statusie zagrożenia i cechach rozpoznawczych – na przykład o mleczaju rydzu (Lactarius deliciosus), grzybie mikoryzowym występującym głównie w lasach sosnowych. Właśnie takie grzyby jadalne są zależne od zdrowych gleb leśnych. Dokładna obserwacja jest ważna: wiele grzybów jest trudnych do zidentyfikowania bez specjalistycznej wiedzy; dlatego nigdy nie polegajcie na samych przypuszczeniach. Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje fachowego doradztwa grzyboznawcy na miejscu.

Co możemy teraz zrobić

Badanie pokazuje: najwyższy czas działać. Ochrona lasów to najlepsza ochrona klimatu – a tym samym najlepsza ochrona grzybów. Obejmuje to zachowanie starych lasów, rezygnację z wyrębów i promowanie naturalnej gospodarki leśnej. Każdy może wnieść swój wkład: kupować regionalne grzyby lub zbierać je samodzielnie, ale zawsze z szacunkiem dla przyrody. A kto interesuje się zależnościami, znajdzie w mapie grzybów FungiFind narzędzie do obserwacji swojego regionu. Wskaźnik pogodowy w aplikacji pomaga ocenić, kiedy warunki sprzyjają wzrostowi grzybów – w oparciu o naukowe podstawy i lokalne dostosowanie. W ten sposób zbieranie staje się małym projektem citizen science: im więcej danych udostępnimy, tym lepiej zrozumiemy, jak grzyby reagują na zmiany klimatu.

Podsumowanie: Grzyby a zmiany klimatu – temat, który dotyczy nas wszystkich

Wiadomość o zagrożeniu prawie jednej trzeciej badanych gatunków grzybów to sygnał alarmowy. Grzyby są nie tylko cenne kulinarnie, ale mają kluczowe znaczenie dla naszych lasów. Zmiany klimatu przekształcają ich siedliska, cykle i sieci. Musimy traktować te zmiany poważnie – i działać. Dobra wiadomość: nie jest jeszcze za późno. Kto chroni lasy, chroni grzyby. A kto chroni grzyby, chroni klimat. Pozostańcie ciekawi, obserwujcie przyrodę i dzielcie się swoimi znaleziskami – najlepiej ze społecznością FungiFind.